# Rozdział 7: Geografia i kultura

Piłka nożna · Rozdział 7: Geografia i kultura · Insporta Book (https://book.insporta.app/pl/football/interesting-facts/chapter-7-geography-culture/)

Where football is played and how it shaped culture: FIFA's footprint, football's smallest nations, Africa, Asia and the Americas, the language of the game, songs and anthems, football on screen and in books, stands with stories and the museums that keep its treasures.

## 7.71 Globalny zasięg futbolu

Jak daleko sięga międzynarodowa federacja piłkarska, gdzie geograficznie leżą korzenie i rekordy tej gry oraz kultura stojąca za dwoma słynnymi przydomkami reprezentacji narodowych.

### Test 1: Zasięg FIFA, geografia futbolu i kultura reprezentacji

- Wśród 211 członków FIFA są terytoria takie jak Anglia, Szkocja, Walia i Hongkong, które nie są suwerennymi państwami członkowskimi ONZ, dlatego FIFA zrzesza więcej członków niż ONZ, które liczy 193 państwa. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące liczby członków FIFA i ONZ)
- FIFA wskazuje cuju, grę polegającą na kopaniu skórzanej piłki, udokumentowaną od czasów dynastii Han, jako najstarszy dowód istnienia gry przypominającej piłkę nożną. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące uznania cuju przez FIFA)
- Otwarty w 1989 roku Stadion Rungrado 1 Maja po renowacji w 2014 roku mieści około 114 000 widzów, co czyni go największym stadionem piłkarskim świata pod względem pojemności. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące stadionu Rungrado 1st of May)
- Estadio Hernando Siles w La Paz leży na wysokości około 3600 metrów nad poziomem morza, co czyni go jednym z najwyżej położonych obiektów w piłce nożnej na szczeblu międzynarodowym. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące Estadio Hernando Siles)
- Reprezentacja Holandii gra w pomarańczowych strojach, a przydomek „Oranje” wywodzi od Domu Orańskiego-Nassau, rodziny królewskiej pochodzącej od Wilhelma Orańskiego. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące przydomku Oranje)
- Islandia, licząca około 335 000 mieszkańców, pokonała Kosowo i awansowała na mistrzostwa świata 2018, będąc zdecydowanie najmniejszym krajem, który kiedykolwiek znalazł się w tym turnieju. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane relacje dotyczące awansu Islandii na mistrzostwa świata 2018)
- Gdy za porażkę w finale mistrzostw świata 1950 obwiniono białe stroje Brazylii, konkurs ogłoszony w 1953 roku przez gazetę przyniósł żółtą koszulkę, nazywaną ze względu na kolor „Canarinho” („mały kanarek”). (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące żółtej koszulki Brazylii)
- 211 członków FIFA należy do jednej z sześciu konfederacji: UEFA, CONMEBOL, CONCACAF, CAF, AFC i OFC. (Źródło: FIFA, inside.fifa.com/about-fifa/associations/news/statement-by-fifa-and-the-six-confederations)
- Calcio Storico Fiorentino, znane co najmniej od końca XV wieku i formalnie skodyfikowane w 1580 roku, wciąż rozgrywa się co roku w czerwcu we Florencji, a grają w nim drużyny z czterech historycznych dzielnic miasta. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane opracowania historyczne dotyczące Calcio Storico Fiorentino)
- San Marino pokonało Liechtenstein 1:0 5 września 2024 roku w Lidze Narodów, odnosząc swoje pierwsze zwycięstwo w meczu o stawkę: wcześniej ich bilans w takich meczach wynosił 171 porażek i pięć remisów w 176 spotkaniach. (Źródło: Wzajemnie zweryfikowane relacje dotyczące pierwszego zwycięstwa San Marino w meczu oficjalnym w 2024)

## 7.72 Football's Smallest Nations

The Faroe Islands' first win, Gibraltar and Kosovo, the Other Final, American Samoa and Andorra.

### Test 1: Small football nations

- The European Championship qualifier was played in Landskrona, Sweden, because the islands had no grass pitch good enough. (Źródło: Faroese Football Association, '1990: Faroe Islands 1-0 Austria' (fsf.fo); UEFA)
- UEFA would not allow the match on the islands' artificial pitches. (Źródło: Faroese Football Association, '1990: Faroe Islands 1-0 Austria' (fsf.fo); UEFA)
- Its national team played its first official match against Slovakia that November. (Źródło: Gibraltar FA, 'UEFA membership 2013' (gibraltarfa.com); UEFA)
- Both votes came in May 2016. (Źródło: Football Federation of Kosovo (ffk-kosova.com); FIFA and UEFA congress decisions, May 2016)
- The two lowest-ranked sides in the world met on the day of the Yokohama final; Bhutan won 4-0. (Źródło: Bhutan Football Federation and the documentary 'The Other Final' (2003); FIFA)
- They won 2-1 in a World Cup qualifier, ten years after losing 31-0 to Australia. (Źródło: Football Federation American Samoa (ffas.as); FIFA, 2011 qualifier report)
- They won 1-0 in a World Cup qualifier. (Źródło: Federació Andorrana de Futbol (faf.ad); UEFA, Euro 2004 qualifying)
- 1990, 2002, 2004 and 2011. (Źródło: FIFA (inside.fifa.com) and UEFA (uefa.com) match records)
- 1990, 1996, 2013 and 2016. (Źródło: UEFA, 'Member associations' (uefa.com))
- Bhutan's national stadium stands in the valley of the Wang Chhu river. (Źródło: Bhutan Football Federation and the documentary 'The Other Final' (2003); FIFA)

## 7.73 Football in Africa

The Black Stars, Bafana Bafana, the vuvuzela, Olympic golds, Al Ahly and Egypt's three in a row.

### Test 1: African football

- The black star on Ghana's flag also comes from Garvey's Black Star Line. (Źródło: Ghana Football Association, 'Why the Black Stars?' (ghanafa.org))
- The women's team are known as Banyana Banyana, 'the girls'. (Źródło: South African Football Association, 'Bafana Bafana' (safa.net); FIFA 2010 World Cup reports)
- They are Les Éléphants; an elephant's head is also on the country's coat of arms. (Źródło: Fédération Ivoirienne de Football, 'Les Éléphants' (fif.ci))
- Nigeria beat Argentina 3-2 in the final in Athens, Georgia. (Źródło: Nigeria Football Federation (thenff.com); Olympics.com, Atlanta 1996 football final)
- Cameroon beat Spain on penalties in the final. (Źródło: Olympics.com, 'Sydney 2000 football final'; FECAFOOT)
- The Cairo club has won more CAF titles than any other. (Źródło: Al Ahly SC, 'African club of the century' (alahlyegypt.com); CAF)
- Egypt won in 2006, 2008 and 2010. (Źródło: Egyptian Football Association (efa.com.eg); CAF, Africa Cup of Nations records)
- 1957, 1996, 2000 and 2010. (Źródło: CAF (cafonline.com) and Olympics.com records)
- 2006, 2008 and 2010. (Źródło: Egyptian Football Association (efa.com.eg); CAF, Africa Cup of Nations records)
- Some broadcasters filtered out the drone. (Źródło: South African Football Association, 'Bafana Bafana' (safa.net); FIFA 2010 World Cup reports)

## 7.74 Football in Asia

The J.League, Zico at Kashima, the first Asian pro league, the ISL, Samurai Blue and Owairan's goal.

### Test 1: Asian football

- It began with ten clubs. (Źródło: Japan Football Association, 'The J.League's founding' (jfa.jp); J.League (jleague.co))
- He played for and later advised the club. (Źródło: Kashima Antlers, 'Zico' (antlers.co.jp))
- It was then called the Korean Super League. (Źródło: Korea Football Association and K League, 'History' (kleague.com))
- It brought in well-known foreign players in their thirties. (Źródło: Indian Super League, 'About' (indiansuperleague.com))
- The women's team are called Nadeshiko Japan. (Źródło: Japan Football Association, 'The J.League's founding' (jfa.jp); J.League (jleague.co))
- He ran from his own half; Saudi Arabia reached the last 16. (Źródło: Saudi Arabian Football Federation; FIFA, '1994: Owairan's goal against Belgium' (inside.fifa.com))
- They lost all three group matches. (Źródło: Japan Football Association, 'The J.League's founding' (jfa.jp); J.League (jleague.co))
- 1983, 1993, 2004 and 2014. (Źródło: AFC (the-afc.com), J.League and K League records)
- 1954, 1994, 1998 and 2002. (Źródło: AFC (the-afc.com), J.League and K League records)
- It is called Yatagarasu and is said to have guided an emperor. (Źródło: Japan Football Association, 'The J.League's founding' (jfa.jp); J.League (jleague.co))

## 7.75 Football in the Americas

MLS and the NASL, Trinidad and Tobago, Canada, the Reggae Boyz, Panama and the word 'soccer'.

### Test 1: Football in the Americas

- He scored for the San Jose Clash against DC United. (Źródło: Major League Soccer, 'The first MLS match, 1996' (mlssoccer.com))
- It folded after the 1984 season. (Źródło: U.S. Soccer, 'History of the NASL' (ussoccer.com))
- Iceland took the record in 2018. (Źródło: Trinidad and Tobago Football Association; FIFA 2006 World Cup reports)
- They lost all three matches in Mexico without scoring. (Źródło: Canada Soccer, '1986 World Cup' (canadasoccer.com))
- It was the first English-speaking Caribbean side at a World Cup. (Źródło: Jamaica Football Federation, '1998: the Reggae Boyz' (jff.com.jm))
- Felipe Baloy scored in a 6-1 defeat; fans celebrated as if they had won. (Źródło: FEPAFUT Panama; FIFA, 2018 World Cup match report England v Panama)
- DC won 3-2 after extra time in the rain at Foxborough. (Źródło: Major League Soccer, 'The first MLS match, 1996' (mlssoccer.com))
- 1968, 1986, 1996, 1998 and 2018. (Źródło: FIFA (inside.fifa.com), MLS and CONCACAF records)
- 1986, 1998, 2006 and 2018. (Źródło: FIFA (inside.fifa.com), MLS and CONCACAF records)
- 'Assoc' became 'soccer', to tell association football from rugger. (Źródło: Oxford English Dictionary, 'soccer' etymology; The FA)

## 7.76 The Language of Football

Hat-tricks, the beautiful game, the Socceroos, La Albiceleste, El Tri, Fergie time and 'olé'.

### Test 1: Football words and nicknames

- A bowler who took three wickets with three balls was given a hat in 1858. (Źródło: Marylebone Cricket Club, 'The origin of the hat-trick' (lords.org))
- He used it as the title of his 1977 autobiography. (Źródło: Pelé, 'My Life and the Beautiful Game' (1977); FIFA)
- It is also the name of the old Florentine game, calcio storico. (Źródło: Oxford English Dictionary and Merriam-Webster entries; The FA, 'Football terms')
- 'Albiceleste' means 'white and sky blue'. (Źródło: AFA, 'La Albiceleste' (afa.com.ar))
- The flag is green, white and red. (Źródło: Mexican Football Federation, 'El Tri' (miseleccion.mx))
- It was named after Sir Alex Ferguson, who was often seen pointing at his watch. (Źródło: Oxford English Dictionary and Merriam-Webster entries; The FA, 'Football terms')
- The crowd greets each pass as it would a matador's move. (Źródło: Oxford English Dictionary and Merriam-Webster entries; The FA, 'Football terms')
- Argentina in 1930, Australia in 1974, Japan in 1998 and Ghana in 2006. (Źródło: Oxford English Dictionary and Merriam-Webster entries; The FA, 'Football terms')
- Cricket in 1858, Oxford in the 1880s, Pelé's 1977 book and the 1990s. (Źródło: Oxford English Dictionary and Merriam-Webster entries; The FA, 'Football terms')
- The name took hold in the 1960s and 1970s; Australia first reached a World Cup in 1974. (Źródło: Football Australia, 'Why the Socceroos?' (footballaustralia.com.au))

## 7.77 Songs and Anthems

Zadok the Priest, Three Lions, Blue Moon, Bubbles, Seven Nation Army, World in Motion and Waka Waka.

### Test 1: Football songs

- Tony Britten adapted one of Handel's coronation anthems in 1992. (Źródło: UEFA, 'The Champions League anthem' (uefa.com))
- It was written by David Baddiel, Frank Skinner and the Lightning Seeds. (Źródło: The FA (englandfootball.com) and Scottish FA records of official team songs)
- The song was taken up in the late 1980s. (Źródło: Manchester City, 'Blue Moon' heritage pages (mancity.com))
- The song dates from 1918 and was taken up in the 1920s. (Źródło: West Ham United, 'I'm Forever Blowing Bubbles' (whufc.com))
- The riff by The White Stripes went on to Italy's 2006 World Cup and beyond. (Źródło: Club Brugge, 'Seven Nation Army' (clubbrugge.be); UEFA)
- John Barnes performed the rap. (Źródło: The FA (englandfootball.com), Scottish FA and FIFA records of World Cup songs)
- She performed it at the closing ceremony in Johannesburg. (Źródło: FIFA, 'Waka Waka, the official song of 2010' (fifa.com))
- 1970, 1978, 1990 and 1996. (Źródło: The FA (englandfootball.com), Scottish FA and FIFA records of World Cup songs)
- 1918, 1992, 2003 and 2010. (Źródło: The FA (englandfootball.com), Scottish FA and FIFA records of World Cup songs)
- Handel wrote it for George II's coronation in 1727. (Źródło: UEFA, 'The Champions League anthem' (uefa.com))

## 7.78 Football on Page and Screen

Fever Pitch, The Damned United, Roy of the Rovers, Captain Tsubasa, Ted Lasso and Looking for Eric.

### Test 1: Football in books, comics and film

- It was later filmed twice, once with a baseball story. (Źródło: Penguin Books, 'Fever Pitch' by Nick Hornby (1992))
- Spall played his assistant Peter Taylor and Meaney played Don Revie. (Źródło: Faber & Faber, 'The Damned United' by David Peace (2006); BFI, 'The Damned United' (2009))
- The comic strip began in 1954. (Źródło: Rebellion, 'Roy of the Rovers: 1954 to today' (royoftherovers.com))
- Players such as Alessandro Del Piero and Fernando Torres have spoken of it. (Źródło: Shueisha, 'Captain Tsubasa' (1981); Japan Football Association)
- The series began in 2020. (Źródło: Apple TV+, 'Ted Lasso' (2020))
- The film is about a postman who imagines Cantona giving him advice. (Źródło: Sixteen Films, 'Looking for Eric' (Ken Loach, 2009))
- It follows a boy whose father returns from a Soviet prison camp. (Źródło: Senator Film, 'Das Wunder von Bern' (Sönke Wortmann, 2003))
- 1954, 1981, 1992, 2006 and 2020. (Źródło: Publishers' and studios' release records (Penguin, Faber, Rebellion, Shueisha, Apple TV+))
- 2003, 2005 and 2009. (Źródło: Publishers' and studios' release records (Penguin, Faber, Rebellion, Shueisha, Apple TV+))
- He had coached a college team in Kansas. (Źródło: Apple TV+, 'Ted Lasso' (2020))

## 7.79 Stands and Grounds With Stories

The Kop, the Holte End, the Gallowgate, the Shed, the Maracanã's name and Wembley's towers.

### Test 1: Stands and stadium names

- Spion Kop was fought in 1900; many soldiers from Lancashire died there. (Źródło: Liverpool FC, 'The Kop and Spion Kop' (liverpoolfc.com))
- The Holte Hotel stood beside Villa Park. (Źródło: Aston Villa, 'The Holte End' (avfc.co.uk))
- Public executions were once held there. (Źródło: Newcastle United, 'St James' Park: the Gallowgate End' (nufc.co.uk))
- Mário Filho had campaigned for the stadium to be built in Rio. (Źródło: Estádio do Maracanã, 'História' (maracana.com))
- The new stadium opened in 2007 with its arch instead. (Źródło: Wembley Stadium, 'The twin towers' (wembleystadium.com))
- The stadium was once called the Central Lenin Stadium. (Źródło: Luzhniki Stadium, 'History' (luzhniki.ru))
- The roof was put up in the 1930s for the greyhound crowds. (Źródło: Chelsea FC, 'The Shed End' (chelseafc.com))
- 1900, 1906 and 1950. (Źródło: Club heritage pages: liverpoolfc.com, avfc.co.uk, nufc.co.uk, manutd.com, chelseafc.com)
- 1950, 1956, 2003 and 2007. (Źródło: Wembley Stadium, 'The twin towers' (wembleystadium.com))
- It opened in 1923, in time for the FA Cup final. (Źródło: Wembley Stadium, 'The twin towers' (wembleystadium.com))

## 7.80 Museums and Old Treasures

The National Football Museum, FIFA's museum, the Museu do Futebol, the Stirling ball and the 1858 rules.

### Test 1: Football museums

- It opened at Deepdale, Preston's ground, in 2001. (Źródło: National Football Museum, 'About us' (nationalfootballmuseum.com))
- It holds trophies, shirts and records from FIFA's history. (Źródło: FIFA Museum, Zurich (fifamuseum.com))
- The museum sits under the stadium's stands. (Źródło: Museu do Futebol, São Paulo (museudofutebol.org.br))
- It is kept at the Stirling Smith Art Gallery and Museum. (Źródło: Stirling Smith Art Gallery and Museum, 'The world's oldest football' (smithartgalleryandmuseum.co.uk))
- The money helped the world's oldest club. (Źródło: Sotheby's, sale of Sheffield FC's 1858 rules (2011); Sheffield FC (sheffieldfc.com))
- Visitors also tour the stadium. (Źródło: FC Barcelona, 'Barça Museum' (fcbarcelona.com))
- It is run by the National Football Museum. (Źródło: National Football Museum, 'Hall of Fame' (nationalfootballmuseum.com))
- 2001, 2008, 2012 and 2016. (Źródło: National Football Museum, FIFA Museum and Museu do Futebol official histories)
- The 1540s, 1858 and 1863. (Źródło: National Football Museum, FIFA Museum and Museu do Futebol official histories)
- It was found behind panelling in the Queen's Chamber in the 1970s. (Źródło: Stirling Smith Art Gallery and Museum, 'The world's oldest football' (smithartgalleryandmuseum.co.uk))

Źródła: Źródła pierwotne i oficjalne tam, gdzie istnieją: FIFA (fifa.com, inside.fifa.com). Kilka faktów z geografii i kultury opiera się na wielu sprawdzonych relacjach spoza Wikipedii, ponieważ nie znaleziono dla nich jednej oficjalnej strony archiwalnej – oznaczono to przy każdym pytaniu. Bez cytowania Wikipedii. Parafraza własnymi słowami; pytania opracowane samodzielnie.

Rozwiąż testy: https://insporta.app/try?utm_source=book&utm_medium=referral